معرفی استاد مهدی شعرباف

من مهدی شعرباف هستم، متولد سال ۱۳۶۲. دوران کودکی من تقریباً هم‌زمان با سال‌های جنگ تحمیلی سپری شد. از سال ۱۳۵۹ که جنگ آغاز شد تا سال ۱۳۶۷، کشور درگیر جنگ بود و چند سال بعد از آن هم فضای جامعه هنوز با دشواری‌ها و آشفتگی‌های آن دوران همراه بود. در چنین شرایطی دوران کودکی ما گذشت. با این حال از همان سال‌های ابتدایی مدرسه، همیشه به زیبا نوشتن علاقه داشتم. چه با مداد و چه با خودکار، همیشه تلاش می‌کردم نوشته‌هایم تا حد امکان منظم‌تر و زیباتر باشد.

در کلاس پنجم دبستان وارد فضای جدی آموزش خوشنویسی شدم. در فرهنگسرای نزدیک محل زندگی‌مان این فرصت برای من فراهم شد که شاگرد استاد مجید رضویان باشم. استاد رضویان از شاگردان استاد بزرگ خوشنویسی، استاد اخوین بودند و من حدود سه ماه به صورت مداوم تحت تعلیم ایشان قرار گرفتم. در همین مدت کوتاه، اصول و قواعد خوشنویسی را با دقت و جدیت فرا گرفتیم. تمرین‌ها بسیار فشرده و دقیق بود و به لطف همین آموزش‌ها پیشرفت قابل توجهی داشتم، تا جایی که در همان زمان می‌توانستم خط استاد اخوین را در حد یک هنرآموز با دقت کپی و بازنویسی کنم. این موضوع برای من نقطه شروع بسیار مهمی در مسیر خوشنویسی بود.

پس از آن، به دلیل شرایط اقتصادی و محدودیت‌هایی که برای بسیاری از خانواده‌ها وجود داشت، امکان ادامه آموزش رسمی و مستمر برایم فراهم نشد. با این حال علاقه من به خوشنویسی باعث شد مسیر تمرین و یادگیری را رها نکنم. بخش زیادی از پیشرفت من در آن سال‌ها حاصل «مشق نظری» بود؛ یعنی تمرین و بازنویسی از روی آثار استادان بزرگ خوشنویسی. علاوه بر این، پدربزرگم که میرزا بودند، نقش مهمی در ادامه این مسیر داشتند. ایشان با من می‌نوشتند، تمرین می‌کردند و در واقع همراه و مشوق من در این راه بودند.

سال‌ها به همین شکل با تمرین‌های مداوم، مطالعه آثار استادان و استفاده از منابع مختلف مسیر خوشنویسی را ادامه دادم. بعدها با گسترش فضای مجازی و دسترسی بیشتر به آثار خوشنویسان بزرگ، امکان تمرین و مشق نظری از روی آثار اساتید مختلف برایم گسترده‌تر شد. من از خط بسیاری از بزرگان خوشنویسی الهام گرفتم و هرجا که تکنیکی با ابزار خودکار قابل اجرا و مناسب بود، آن را در کار خود به کار گرفتم. برای مثال در برخی از کشیده‌ها از شیوه‌های میرزا غلامرضا اصفهانی بهره گرفتم و در برخی حرکات و صعودها از شیوه‌های میرعماد حسنی استفاده کردم. تلاش من همیشه این بوده که آنچه با ابزار خودکار بهتر و طبیعی‌تر اجرا می‌شود را از میان آثار استادان انتخاب و در خط خود به کار بگیرم.

در تمام این سال‌ها یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های من این بود که تکنیک‌ها و حرکات اصیل خوشنویسی با قلم، به شکلی صحیح و دقیق با ابزار خودکار متناسب‌سازی شود. سعی من همیشه بر این بوده که تحریرها، ظرافت‌ها، ضخامت‌ها و ساختارهای اصیل نستعلیق و شکسته‌نستعلیق، تا جای ممکن با همان روح و هویت اصلی، در خوشنویسی با خودکار اجرا شود؛ نه اینکه صرفاً شکلی شبیه به خوشنویسی ایجاد شود. به همین دلیل سال‌ها روی تطبیق تکنیک‌های قلم با قابلیت‌های خودکار مطالعه و تمرین کردم تا بتوانم به بیانی برسم که هم اصالت خوشنویسی ایرانی را حفظ کند و هم با ویژگی‌های خودکار هماهنگ باشد.

در کنار استادانی که از آثارشان بهره گرفتم، استاد بختیاری نیز تأثیر ویژه‌ای در نگاه من به خوشنویسی داشتند. ایشان از اساتیدی هستند که دانش بسیار گسترده‌ای در زمینه خطوط ایرانی دارند و نگاهشان به خوشنویسی، به‌ویژه در حوزه نستعلیق، نگاهی متفاوت و نوگرایانه است. آثار ایشان، خصوصاً در زمینه ترکیب‌بندی، فضای تازه‌تری به خط نستعلیق داده و آن را به سمت دوره‌ای نوین‌تر هدایت کرده است. همین تفاوت نگاه و زاویه دید خاص ایشان نسبت به بسیاری از جریان‌های رایج خوشنویسی باعث شد که در سال ۱۴۰۲ برای مدتی افتخار شاگردی مستقیم ایشان را داشته باشم تا بتوانم این نوع نگاه و تکنیک‌های متفاوت را نیز از نزدیک بررسی و درک کنم. تلاش کردم بخشی از این تکنیک‌ها و نگاه ترکیبی را نیز در مسیر خوشنویسی با خودکار وارد کنم و به مجموعه تجربیات خود اضافه کنم.

با وجود اینکه خوشنویسی با خودکار هنوز مانند خوشنویسی سنتی با قلم، ساختار رسمی مشخصی برای آزمون‌ها و اعطای مدارک عالی و استادی ندارد، اما در سال‌های اخیر آثار و شیوه کاری من مورد توجه و تأیید بسیاری از اساتید برجسته خوشنویسی قرار گرفته است. این موضوع برای من ارزش ویژه‌ای دارد، زیرا در فضایی که هنوز بخشی از جامعه سنتی خوشنویسی نگاه محتاطانه‌ای به خط خودکاری دارد، دریافت تأیید و احترام از سوی استادان بزرگ خوشنویسی ایرانی اتفاقی بسیار مهم و دلگرم‌کننده محسوب می‌شود. برخی از این اساتید در نوشته‌ها و پیام‌های خود لطف داشته‌اند و بنده را با عنوان «استاد» خطاب کرده‌اند که این را یکی از ارزشمندترین افتخارات هنری خود می‌دانم؛ افتخاری که نه از طریق مدرک رسمی، بلکه از مسیر سال‌ها تمرین، استمرار و پذیرش از سوی اهل فن به دست آمده است.

در کنار تمرین و پیشرفت شخصی، از حدود هجده تا بیست سالگی آموزش خوشنویسی را نیز آغاز کردم. در پایگاه‌های فرهنگی، مساجد و مراکز آموزشی، به‌ویژه در فصل تابستان، تدریس خط تحریری داشتم و با هنرجویان مختلف کار می‌کردم. این تجربه‌های آموزشی در طول سال‌ها ادامه پیدا کرد و به تدریج نگاه آموزشی من نیز شکل منسجم‌تری به خود گرفت.

چند سال قبل از دوران کرونا تصمیم گرفتم به صورت جدی و حرفه‌ای وارد حوزه خوشنویسی با خودکار شوم. از آن زمان تمرکز اصلی من روی خط خودکاری قرار گرفت و به طور تخصصی روی این حوزه کار کردم. در حال حاضر در سبک‌های نستعلیق، شکسته‌نستعلیق و همچنین شیوه‌ای نزدیک به خط معلی با خودکار فعالیت دارم.

در مسیر خوشنویسی همیشه به این باور رسیده‌ام که بزرگ‌ترین استعداد هر انسان در هر هنر، میزان تلاش اوست. موفقیت بیش از هر چیز به پشتکار، تمرین مستمر و صرف زمان کافی نیاز دارد. فرقی نمی‌کند ابزار شما قلم باشد یا خودکار؛ اگر کسی بخواهد یک هنر را به صورت حرفه‌ای دنبال کند، باید با ابزار مناسب، تمرین مداوم و صرف وقت جدی در آن مسیر حرکت کند.

از نگاه من، خوشنویسی یکی از اصیل‌ترین هنرهایی است که عمیقاً با فرهنگ ایرانی پیوند دارد. هر زبان و هر فرهنگ، خطی متناسب با روحیه و ساختار خود دارد و در فرهنگ ایرانی نیز خط فارسی جایگاه ویژه‌ای دارد. به‌ویژه خط شکسته‌نستعلیق که بسیاری آن را فارسی‌ترین خط می‌دانند. ویژگی‌هایی مانند ظرافت، مهربانی، نظم و انعطاف که در فرهنگ ایرانی دیده می‌شود، در ساختار این خطوط نیز بازتاب پیدا کرده است. خط نستعلیق نیز به عنوان «عروس خطوط اسلامی» شناخته می‌شود و از زیباترین خطوط جهان به شمار می‌آید.

در عین حال، مانند هر هنر دیگری، خوشنویسی نیز در طول زمان دچار تحول و رشد می‌شود. شاخه‌های تازه‌ای از دل آن شکل می‌گیرد؛ مانند نقاشی‌خط، کالیگرافی و شیوه‌های جدید طراحی حروف. این روند طبیعی است و نمی‌توان آن را متوقف کرد. با این حال، بدنه اصلی و اصالت خوشنویسی ایرانی همچنان حفظ می‌شود و به عنوان یک میراث فرهنگی ارزشمند باقی می‌ماند. حتی در دوره‌هایی که فشارهای اجتماعی بیشتر می‌شود، نیاز انسان به هنر نیز بیشتر احساس می‌شود و هنر می‌تواند نقش آرامش‌بخش و درمانی برای جامعه داشته باشد.

در سال‌های اخیر آثار من در نمایشگاه‌های مختلف خوشنویسی به نمایش گذاشته شده است؛ نمایشگاه‌هایی که بسیاری از استادان برجسته خوشنویسی ایران نیز در آن‌ها حضور داشتند. یکی از خاطره‌انگیزترین تجربه‌های من مربوط به اولین نمایشگاهی است که در آن شرکت کردم. در آن نمایشگاه حتی اثر من روی دیوار نصب نشده بود و آن را روی شوفاژ گذاشته بودند. اما همان تجربه برای من درس بزرگی داشت: اینکه نباید از مسیر ناامید شد و باید با قدرت ادامه داد، زیرا مسیرها به تدریج باز می‌شوند.

در طول این سال‌ها در نمایشگاه‌ها و رویدادهای مختلف هنری شرکت داشته‌ام و در کنار بسیاری از استادان بزرگ خوشنویسی آثار خود را ارائه کرده‌ام. همچنین در کارگاه‌ها و ورکشاپ‌های متعددی حضور داشته‌ام و گواهی‌ها و تقدیرنامه‌های مختلفی از این رویدادها دریافت کرده‌ام.

در حوزه آموزش نیز تلاش کرده‌ام شیوه‌ای طراحی کنم که با شرایط آموزش در فضای مجازی هماهنگ باشد. ابتدا یک دوره آموزشی جمع‌وجور برای آزمون و دریافت بازخورد در فضای مجازی طراحی کردم. پس از دریافت بازخورد هنرجویان، این دوره به تدریج تکمیل و گسترش پیدا کرد تا به شکل دوره‌های آموزشی فعلی رسید که از نظر ساختار آموزشی و کیفیت محتوا متناسب با آموزش آنلاین طراحی شده‌اند.

به باور من، برای پیشرفت یک هنرجو دو عامل بسیار مهم وجود دارد: نخست داشتن یک استاد آگاه و توانمند که بتواند دانش خود را به شکل صحیح منتقل کند و دوم داشتن انگیزه، اشتیاق و تمرین مستمر از سوی هنرجو. ترکیب این دو عامل می‌تواند مسیر پیشرفت را بسیار هموارتر کند.

معمولاً علاقه‌مندان به نوشتن در سه سطح قرار می‌گیرند. گروهی فقط می‌خواهند نوشته‌ای خوانا و مرتب داشته باشند. گروه دوم به دنبال خوش‌خط شدن هستند که برای آن‌ها خط تحریری گزینه مناسبی است. و گروه سوم کسانی هستند که می‌خواهند وارد دنیای حرفه‌ای خوشنویسی شوند و ظرافت‌ها و ضخامت‌های واقعی خط را تجربه کنند. در این مرحله آموزش حرفه‌ای خوشنویسی اهمیت پیدا می‌کند.

یکی از نکات جالب در خوشنویسی این است که تمرین‌های آن تنها مهارت دست را تقویت نمی‌کند، بلکه بر روحیه و شخصیت انسان نیز اثر می‌گذارد. در خوشنویسی گفته می‌شود کشیده‌ها باعث آرامش و تمدد اعصاب می‌شوند، صعودها نظم و انضباط را تقویت می‌کنند و دوایر حس انعطاف را در انسان افزایش می‌دهند. به همین دلیل، تمرین خوشنویسی نوعی تمرین ذهنی و درونی نیز محسوب می‌شود و می‌تواند به آرامش و تعادل فرد کمک کند.

در حال حاضر یکی از برنامه‌های جدی من تدوین یک کتاب آموزشی جامع برای خوشنویسی با خودکار است؛ کتابی که به گونه‌ای طراحی شود که افرادی که دسترسی مستقیم به استاد ندارند نیز بتوانند با استفاده از آن و کمک فضای مجازی بخش عمده‌ای از مسیر یادگیری این هنر را طی کنند. هدف این است که علاقه‌مندان بتوانند تا حد زیادی بدون نیاز به منابع متعدد، آموزش منسجمی در اختیار داشته باشند.

همچنین برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی برای خط خودکاری، چه به صورت انفرادی و چه گروهی، از دیگر برنامه‌های من است تا این شیوه از خوشنویسی بیشتر به جامعه معرفی شود. یکی از ویژگی‌های مهم خوشنویسی با خودکار این است که ابزار آن ساده و در دسترس است و افراد می‌توانند در هر مرحله‌ای از یادگیری از آن لذت ببرند؛ چه در حد نوشتن خوانا، چه در حد خوش‌خطی و چه در سطح حرفه‌ای خوشنویسی.

باور من این است که خوشنویسی هنری است که در هر مرحله‌ای می‌تواند برای انسان لذت‌بخش و مفید باشد و هرکس به اندازه علاقه و تلاش خود می‌تواند در آن پیش برود.
:::